Phân SA là loại phân đạm đặc biệt cung cấp đồng thời hai dưỡng chất quan trọng: đạm (21%) và lưu huỳnh (24%) trong cùng một sản phẩm. Khác với phân urê chỉ chứa đạm thuần (46% N), phân SA bổ sung thêm lưu huỳnh – nguyên tố trung lượng mà nhiều đất Việt Nam đang thiếu, đặc biệt đất kiềm và đất bạc màu. Đây là lý do phân SA được nhiều nhà nông trồng cà phê, hành tỏi, cải lựa chọn cho hiệu quả kinh tế tốt.
Tuy nhiên phân SA có một số đặc điểm cần lưu ý: hàm lượng đạm thấp hơn urê 2 lần, làm chua đất khi dùng lâu dài và không phù hợp cho đất phèn chua. Hiểu rõ ưu nhược điểm giúp bạn dùng phân SA đúng tình huống, không lãng phí và đạt hiệu quả tối ưu. Bài này phân tích đầy đủ về phân SA – thành phần, công dụng, so sánh với urê và hướng dẫn bón cho từng loại cây.
Phân SA Là Gì
Phân SA là tên gọi tắt của Sulphate of Ammonia – amoni sulfat – phân bón vô cơ có công thức hóa học (NH₄)₂SO₄. Tên gọi khác:
- Tên hóa học: Ammonium sulphate, Ammonium sulfate
- Tên tiếng Việt: Phân SA, Amoni sunfat, Đạm sulfate
- Tên dân gian: Phân SA sữa (vì màu trắng sữa)
Thành Phần Dinh Dưỡng
- N (Đạm): 20-21% (dạng amoni NH₄⁺)
- S (Lưu huỳnh): 23-24% (dạng sulfate SO₄²⁻)
- pH dung dịch: Axit nhẹ (5-6)
- Độ tan: 760 g/lít ở 20°C – tan rất tốt
- Dạng: Tinh thể hoặc hạt nhỏ, màu trắng đến trắng ngà
Đặc Tính Quan Trọng
Cung cấp đồng thời N và S: Đây là ưu điểm nổi bật. Một sản phẩm thay vì phải mua riêng urê + lưu huỳnh.
Tan nhanh trong nước: Hấp thu nhanh, cây dùng được trong vài ngày.
Đạm dạng amoni: Khác với đạm nitrate (NO₃⁻), amoni (NH₄⁺) ít bị rửa trôi hơn nhưng dễ bay hơi trên đất kiềm.
Làm chua đất: Khi rễ hấp thu NH₄⁺, cây tiết H⁺ ra đất → làm chua dần. Đây vừa là ưu điểm (cho đất kiềm) vừa là nhược điểm (đất chua).
Công Dụng Của Phân SA
1. Cung Cấp Đạm Cho Sinh Trưởng Thân Lá
21% đạm trong SA cung cấp đạm cho cây phát triển thân, lá, đẻ nhánh. Tác dụng nhanh tương đương urê nhưng hàm lượng đạm thấp hơn (cần bón gấp đôi lượng).
2. Bổ Sung Lưu Huỳnh – Ưu Thế Nổi Bật
24% lưu huỳnh trong SA cực kỳ giá trị. Lưu huỳnh quan trọng cho:
- Cây họ hành tỏi (Allium): Hành, tỏi, hẹ, kiệu – lưu huỳnh tạo hợp chất allyl sulfide tạo mùi cay đặc trưng. Hành tỏi bón đủ S thì cay nồng hơn, củ to hơn.
- Cây họ cải (Brassica): Cải xanh, cải ngọt, bắp cải, súp lơ – lưu huỳnh tổng hợp glucosinolate tạo hương vị.
- Cà phê: S tăng hương vị, tăng tỷ lệ hạt loại 1, đặc biệt cà phê arabica chất lượng cao.
- Cây họ đậu: S hỗ trợ vi khuẩn nốt sần cố định đạm cộng sinh.
3. Phù Hợp Cho Đất Kiềm
Đất kiềm (pH > 7.5) cây khó hấp thu nhiều nguyên tố vi lượng (sắt, kẽm, mangan). Phân SA làm chua đất nhẹ → nâng độ hữu hiệu của vi lượng → cây hấp thu tốt hơn. Đặc biệt phù hợp đất kiềm miền Trung và Tây Nguyên.
4. Cải Tạo Đất Bạc Màu
Đất bạc màu thường thiếu cả N và S. Phân SA cung cấp đồng thời 2 dưỡng chất là giải pháp kinh tế.
5. Phòng Trừ Cỏ Dại (Phụ)
Tính axit nhẹ của SA giúp ức chế một số loài cỏ ưa kiềm. Đây là tác dụng phụ, không phải mục đích chính.
So Sánh Phân SA Với Phân Urê
Đây là bảng so sánh giúp chọn đúng loại phân đạm:
| Tiêu chí | Phân SA (NH₄)₂SO₄ | Phân Urê CO(NH₂)₂ |
|---|---|---|
| Đạm (N) | 21% | 46% (gấp đôi SA) |
| Lưu huỳnh | 24% | Không có |
| Dạng đạm | Amoni (NH₄⁺) | Amid → amoni → nitrate |
| Tốc độ hấp thu | Nhanh hơn urê | Cần chuyển hóa 3-7 ngày |
| Bay hơi | Ít hơn urê | Cao trên đất kiềm |
| pH dung dịch | Axit nhẹ | Trung tính |
| Ảnh hưởng đất | Làm chua đất | Làm chua đất (nhẹ hơn) |
| Đất kiềm | ✅ Phù hợp | ❌ Bay hơi nhiều |
| Đất chua | ❌ Không nên | ⚠️ Cần kết hợp vôi |
| Giá/đơn vị N | Đắt hơn urê | Rẻ nhất |
| Khối lượng vận chuyển | Nhiều (loãng) | Ít (đậm đặc) |
| Cây họ hành/cải/cà phê | ✅ Rất phù hợp | ⚠️ Thiếu S |
Quy tắc chọn đơn giản:
- Đất kiềm + cây cần S (hành, tỏi, cà phê, cải) → Phân SA
- Đất trung tính, cây phổ thông, cần tiết kiệm chi phí → Phân urê
- Cả hai có thể kết hợp: SA bón thúc + urê bón thúc tùy giai đoạn
Tham khảo bài phân đạm để hiểu tổng quan các loại đạm.
Cách Bón Phân SA Đúng Kỹ Thuật
Cách Bón Phổ Biến
1. Bón thúc (chính): SA tan nhanh, phù hợp bón thúc trong giai đoạn cây sinh trưởng. Rải quanh gốc cách thân 10-15cm, lấp đất nhẹ, tưới nước.
2. Bón lót (phụ): Có thể bón lót kết hợp với phân hữu cơ và lân. Tuy nhiên SA tan nhanh, hiệu quả bón thúc tốt hơn.
3. Hòa nước tưới: Hòa 50-100g SA vào 10 lít nước, tưới gốc. Phù hợp rau và cây cảnh.
4. Phun lá: Pha 1-2g/lít, phun sáng sớm hoặc chiều mát. Chú ý không pha quá đặc gây cháy lá.
Liều Lượng Tham Khảo Theo Cây
| Cây trồng | Liều SA | Thời điểm bón |
|---|---|---|
| Lúa | 80-150 kg/ha/lần | Đẻ nhánh + đón đòng |
| Ngô | 100-200 kg/ha/vụ | Bón thúc 2-3 lần |
| Cà phê | 0.3-0.8 kg/cây/lần | Đầu mùa mưa + giữa mùa mưa |
| Hành tỏi | 200-300 kg/ha/vụ | Bón thúc 2-3 lần |
| Cải các loại | 150-200 kg/ha/vụ | Sau gieo trồng + lúc cuốn |
| Rau ăn lá | 100-150 kg/ha/vụ | Mỗi 10 ngày |
| Cây ăn quả | 0.5-1 kg/cây/năm | Chia 2-3 lần |
Liều Cho Vườn Nhà Quy Mô Nhỏ
- Vườn rau 1.000 m²: 8-15 kg SA/lần
- Cây cảnh chậu: 5-10g/chậu/tháng, hòa nước tưới
- Hành tỏi sân vườn: 1-2 muỗng cà phê/m²
Khi Nào KHÔNG Nên Dùng Phân SA
Đây là phần quan trọng đối thủ ít đề cập:
Đất Phèn Chua (pH dưới 5.5)
Đất phèn ĐBSCL đã rất chua, dùng SA làm chua thêm → cây không hấp thu được nhiều dinh dưỡng. Trên đất phèn dùng urê + lân nung chảy (tính kiềm) hợp lý hơn.
Đất Đã Đủ Lưu Huỳnh
Đất phèn (có sulfate từ pyrite), đất ven biển nhiễm mặn, đất bón nhiều kali sulfate – đã có nhiều S. Bón thêm SA gây dư S, lãng phí.
Cần Đạm Đậm Đặc, Tiết Kiệm
Lúa diện rộng cần bón nhiều đạm, urê 46% N rẻ và đậm đặc hơn SA 21% N. Tính trên đơn vị đạm, urê kinh tế hơn.
Cây Mẫn Cảm Với Axit
Một số cây ưa đất trung tính-kiềm (đậu nành, bông, cải dầu) không phù hợp đất bị SA làm chua nhanh.
Lưu Ý Quan Trọng Khi Dùng Phân SA
Không Trộn Phân SA Với Vôi
Vôi (CaCO₃) + SA → giải phóng NH₃ bay hơi, mất đạm. Nếu cần cải tạo đất bằng vôi, bón vôi trước 7-10 ngày rồi mới bón SA. KHÔNG bón cùng lúc.
Bón Sau Mưa Hoặc Trên Đất Ẩm
SA tan nhanh trong nước. Bón trên đất khô không tan, cây không hấp thu được. Bón sau mưa nhỏ hoặc tưới đẫm trước khi bón.
Bón Định Kỳ Vôi Cải Tạo Đất
Dùng SA lâu dài làm đất chua. Định kỳ 1-2 năm/lần bón vôi (200-300 kg/ha) để trung hòa, giữ pH đất ổn định.
Bảo Quản Khô Ráo
SA hút ẩm trung bình (ít hơn urê nhưng vẫn cần lưu ý). Đóng kín bao bì, để nơi khô, tránh nắng trực tiếp.
Sai Lầm Thường Gặp Khi Dùng Phân SA
Bón SA trên đất phèn chua: Sai lầm phổ biến ở ĐBSCL. Đất phèn pH 3.5-4.5, dùng SA làm chua thêm, cây không hấp thu được nhiều dinh dưỡng. Dùng urê + lân nung chảy hợp lý hơn.
Trộn SA với vôi: Mất đạm do phản ứng giải phóng NH₃. Bón cách nhau ít nhất 7-10 ngày.
Bón liều SA bằng liều urê: SA chỉ 21% N (urê 46%), cần bón gấp đôi lượng urê để đạt cùng lượng đạm. Bón liều như urê thì thiếu đạm.
Dùng SA cả năm không kết hợp vôi: Đất chua dần sau 2-3 năm, cây vàng lá, năng suất giảm. Phải bón vôi định kỳ.
Phun SA quá đặc qua lá: Pha trên 0.5% (5g/lít) có thể gây cháy lá, đặc biệt cây non. Tối đa 1-2g/lít cho phun lá.
Mua SA giá quá rẻ: Thị trường có SA giả pha tạp chất hoặc hàm lượng thực thấp hơn nhãn. Mua ở đại lý uy tín có hóa đơn.
Câu Hỏi Hay Gặp Về Phân SA
Phân SA là gì, có công thức hóa học gì?
Phân SA (Sulphate of Ammonia) là phân bón vô cơ có công thức (NH₄)₂SO₄, chứa 21% đạm và 24% lưu huỳnh. Dạng tinh thể hoặc hạt nhỏ màu trắng đến trắng ngà, tan tốt trong nước. Cung cấp đồng thời đạm và lưu huỳnh – hai dưỡng chất quan trọng cho cây trồng.
Phân SA và urê khác nhau thế nào?
Phân SA 21% N + 24% S, làm chua đất nhanh, phù hợp đất kiềm và cây cần lưu huỳnh (hành tỏi, cà phê). Urê 46% N, không có S, làm chua đất nhẹ hơn, phù hợp đa số đất và cây trồng. Urê đậm đặc hơn 2 lần SA nên rẻ hơn trên đơn vị đạm. Chọn SA khi cần thêm S hoặc đất kiềm, chọn urê khi cần kinh tế.
Phân SA bón cây gì tốt nhất?
Tốt nhất cho cây họ hành tỏi (hành lá, tỏi, kiệu, hẹ), cây họ cải (cải xanh, cải ngọt, bắp cải), cà phê (đặc biệt arabica), cây họ đậu và rau màu. Đặc biệt hiệu quả trên đất kiềm miền Trung-Tây Nguyên và đất bạc màu. Không phù hợp đất phèn chua ĐBSCL.
Bón phân SA cho cà phê như thế nào?
Cà phê: 0.3-0.8 kg SA/cây/lần, bón 2-3 lần/năm vào đầu mùa mưa và giữa mùa mưa. Rải quanh gốc cách thân 30-50cm, lấp đất, tưới nước. Kết hợp với phân kali, phân lân và phân hữu cơ. Bón định kỳ vôi 1-2 năm/lần để chống đất chua.
Phân SA có làm chua đất không?
Có. Khi rễ cây hấp thu ion amoni (NH₄⁺), cây tiết ion H⁺ ra đất → đất chua dần. Dùng SA 3-5 năm liên tục có thể giảm pH đất 0.5-1 đơn vị. Đây là ưu điểm cho đất kiềm (giúp nâng độ hữu hiệu của vi lượng) nhưng là nhược điểm cho đất trung tính-chua. Cần bón vôi định kỳ cải tạo.
Phân SA có pha với phân khác được không?
Có thể pha với phân urê, kali clorua, DAP. KHÔNG trộn với vôi, phân lân nung chảy (kiềm) – mất đạm do phản ứng. KHÔNG pha chung canxi (canxi nitrat) khi phun lá – tạo kết tủa thạch cao. Nếu cần dùng cả hai, bón cách nhau 7-10 ngày.
